Κράτος Δικαίου

Για ένα σύγχρονο κράτος δικαίου

Έχουμε την ισχυρή πεποίθηση πως το «δίκαιο της ανάγκης»του 1964 δεν μπορεί να συνεχίζει να αποτελεί τη βάση επί της οποίας εφαρμόζεται και λειτουργεί το Σύνταγμα και οι νόμοι της Δημοκρατίας. Η επίλυση του Κυπριακού είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός σύγχρονου κράτους δικαίου στο οποίο να εφαρμόζονται οι βασικές αρχές διάκρισης των εξουσιών και το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών. Σύμφωνα με το Σύνταγμα του 1960, η Κύπρος είναι ένα κοσμικό κράτος που οφείλει να σέβεται την αρχή της ανεξιθρησκείας. Οι θρησκευτικοί θεσμοί δεν πρέπει να έχουν κανένα λόγο στα πολιτικά και εκπαιδευτικά θέματα της χώρας. Μόνος καθοδηγητής σε ένα κράτος δικαίου είναι το Σύνταγμα και οι νόμοι της Δημοκρατίας. Το «κράτος εν κράτει» της Εκκλησίας πρέπει επιτέλους να εκριζωθεί και η πολιτεία να επιστρέψει στα ιδανικά και τις αρχές του δικοινοτισμού.

Για την ισότιμη και καθολική πρόσβαση στις ευκαιρίες και τις δυνατότητες που παρέχονται από την πολιτεία, επιβάλλεται να τερματιστούν τα παράλογα προνόμια, οι πολλαπλές συντάξεις και γενικά το χάσμα αμοιβών ανάμεσα στους αξιωματούχους και τους απλούς πολίτες. Χρειάζεται παράλληλα μια κατακόρυφη ενίσχυση της προοπτικής ανέλιξης και συμμετοχής των νέων στα κοινά και τις παραγωγικές διαδικασίες. Το Κίνημα υποστηρίζει σθεναρά την έμπρακτη ισότητα των φύλων και τον πλήρη σεβασμό στα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και των διεμφυλικών πολιτών.

Η προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων περνά μέσα από την εγκαθίδρυση αποτελεσματικών μηχανισμών διερεύνησης και τιμωρίας των καταγγελιών παραβίασής τους, με δικαστικά ή εξωδικαστικά μέσα. Χρειάζεται ταυτόχρονα η μέγιστη δυνατή προστασία των υπερασπιστών των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων από εκφοβισμούς και άλλες ενέργειες που έχουν ως στόχο τη φίμωση και την παρεμπόδιση της δράσης τους. Σημαντική σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι η διασφάλιση της ελευθερίας της έκφρασης και η καταπολέμηση της ρητορικής μίσους, που με τη σειρά της δημιουργεί συνθήκες ανάπτυξης ρατσισμού και διακρίσεων.

Το κίνημα υποστηρίζει την άτεγκτη εφαρμογή των κανόνων διαφάνειας και χρηστής διοίκησης που θέτει η επιτροπή GRECO για όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ηγέτες οφείλουν να ηγούνται με το παράδειγμά τους, ακολουθώντας πιστά τους κανονισμούς και τους ελέγχους που αποτρέπουν τη σύγκρουση συμφέροντος στην άσκηση εξουσίας. Απαιτούμε άμεση εφαρμογή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης από το Κράτος και τις δημόσιες υπηρεσίες ώστε να μειωθεί η γραφειοκρατία και να ελαχιστοποιηθεί η αδιαφάνεια. Σχετικά με το Πόθεν Έσχες, οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν την ετήσια οικονομική κατάσταση των εκλεγμένων αξιωματούχων αλλά και των συγγενών τους, καθώς και την αιτιολόγηση της μεταβολής τους μέσα στο χρόνο. Πιο αυστηρές και αποτελεσματικές νομοθετικές ρυθμίσεις θα πρέπει επίσης να αναγκάζουν τους κρατικούς αξιωματούχους να δηλώνουν με σαφήνεια τόσο τις πηγές όσο και τα μεγέθη των περιουσιακών στοιχείων που κατέχουν οι ίδιοι και τα μέλη των οικογενειών τους.

Το Κίνημα υποστηρίζει την υιοθέτηση διαφανών διαδικασιών σε σχέση με τους διορισμούς αξιωματούχων και την κατάργηση των προνομίων του Προέδρου και του Υπουργικού Συμβουλίου για διορισμούς κατά το δοκούν. Γενικά τασσόμαστε υπέρ της εγκαθίδρυσης διαφανών διαδικασιών διορισμού στον κρατικό μηχανισμό, μετά από πρόσκληση ενδιαφέροντος και στη βάση αξιοκρατικών διαδικασιών. Σημαντική θεωρούμε την εφαρμογή των νομοθεσιών αναφορικά με την πρόσβαση των πολιτών στην πληροφόρηση για τα δημόσια θέματα και την ανταπόκριση της πολιτείας σε σχετικά αιτήματα. Απόλυτη διαφάνεια θα πρέπει να επικρατεί και σε ότι αφορά την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας. Εισηγούμαστε επίσης την καθημερινή ηλεκτρονική ενημέρωση για όλες τις συναντήσεις του Προέδρου και των Υπουργών, καθώς και το περιεχόμενο των συνομιλιών και των επαφών τους. Η Προεδρία και τα Υπουργεία πρέπει να υποχρεούνται βάσει νομοθεσίας να απαντούν άμεσα σε ερωτήματα πολιτών και οργανωμένων συνόλων, σε σχέση με τις δραστηριότητες, τις ευθύνες και τα καθήκοντά τους.

Έχουμε την άποψη πως απαιτείται μια ριζοσπαστική μεταρρύθμιση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, έτσι ώστε οι πολίτες να έχουν πρόσβαση σε μια άμεση, αποτελεσματική και έγκαιρη διαδικασία. Ο χρόνος που απαιτείται για να εκδοθούν οι δικαστικές αποφάσεις στις παρούσες συνθήκες, ουσιαστικά καταργεί αυτό το δικαίωμα. Η εισαγωγή της τεχνολογίας καθυστερεί αδικαιολόγητα ενώ σε πολλές περιπτώσεις διαπιστώνονται μεγάλες ελλείψεις σε ζητήματα κατάρτισης και εξειδίκευσης. Τεράστια προβλήματα παρουσιάζονται και σε ότι αφορά τους χώρους και τις υποδομές των δικαστηρίων. Χρειάζεται η υιοθέτηση διαφανών και δίκαιων διαδικασιών διορισμού δικαστών, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας και ο έλεγχος της ποιότητας των δικαστικών αποφάσεων. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η θέσπιση αποτελεσματικών διαδικασιών και μηχανισμών εκτέλεσης και συμμόρφωσης με αποφάσεις δικαστηρίων, οι οποίες σήμερα δεν υφίστανται. Εισηγούμαστε επιπρόσθετα τη δημιουργία ενός δείκτη αποτελεσματικής εφαρμογής των νόμων, ο οποίος να παρουσιάζεται ετησίως στη Βουλή και την κοινωνία των πολιτών.

Η ατιμωρησία προσώπων που εμπλέκονται σε σκάνδαλα, αξιωματούχων ή μη, αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Απαιτείται ένα διάφανο πλαίσιο σε ότι αφορά το ασυμβίβαστο και τη σύγκρουση συμφερόντων, την προστασία των πληροφοριοδοτών και την ορθή διερεύνηση και τιμωρία των ενόχων. Χρειάζεται η αυτόματη άρση προνομίων και ασυλιών των διαφόρων αξιωματούχων που είναι ύποπτοι για διαφθορά καθώς και η κατάργηση των προνομίων και ωφελημάτων των αξιωματούχων που έχει αποδειχθεί πως εμπλέκονται σ’ αυτά τα φαινόμενα.

Η λειτουργία των ανεξάρτητων θεσμών από το 1964 στη βάση δύο μόνο άρθρων του Συντάγματος, χωρίς εξειδικευμένο και συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο ως προς τις αρμοδιότητες κι εξουσίες τους, είναι απαράδεκτη για το Κίνημα. Θεωρούμε πως είναι απαραίτητο να οριοθετηθούν και διασαφηνιστούν οι εξουσίες θεσμών όπως του Γενικού εισαγγελέα και του Γενικού Ελεγκτή στη βάση συγκεκριμένων νομοθεσιών, καθώς και η εισαγωγή μηχανισμών ελέγχου και αξιολόγησης του έργου και των αποφάσεών τους.

Το Κίνημα θεωρεί πως χρειάζεται ένα αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο που να επιβάλλει τη διαφάνεια σε ότι αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ, και που να αντιμετωπίζει τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας πολλών Μέσων σε ένα πρόσωπο ή μία ομάδα συμφερόντων. Απαιτούμε μια πραγματικά ανεξάρτητη Αρχή Ραδιοτηλεόρασης, διορισμένη χωρίς κομματικά ή πολιτικά κριτήρια αλλά στη βάση διαφανών και αξιοκρατικών κριτηρίων και μετά από ανοικτή διαδικασία πρόσκλησης ενδιαφέροντος.